سالمند مبتلا به آلزایمر شاید دیگر نتواند بگوید «از اینجا راضی‌ام»، اما چهره، بدن و رفتارش هر روز همین جمله را، یا نقطه مقابلش را، با صدای بلند اعلام می‌کند. پرسش اصلی این است که ما چقدر شنوا هستیم، نه اینکه بیمار چقدر توان سخن‌گفتن دارد.
باور رایج می‌گوید با رفتن حافظه، دنیای درونی انسان نیز فرو می‌ریزد؛ علم امروز تصویری کاملاً متفاوت نشان می‌دهد.
حافظه می‌رود، احساس می‌ماند
پژوهشگران دانشگاه آیووا چند فیلم غمگین و شاد را به ۱۷ بیمار آلزایمری نشان دادند و دیدند که آنان تا نیم‌ساعت پس از تماشا غم یا شادی را احساس می‌کردند، هرچند از فیلم‌ها تقریباً چیزی به یاد نداشتند. این یافته پیامی ساده و درعین‌حال تکان‌دهنده دارد: ملاقات شما شاید از ذهن سالمند پاک شود، اما گرمایی که با خود آورده بود می‌ماند.
پژوهشگران نتیجه گرفتند که مراقبان، چه خوب و چه بد، تأثیر عمیقی بر حالت عاطفی بیماران دارند. البته شرکت‌کنندگان این مطالعه در مراحل آغازین بیماری بودند؛ اما راهنماهای مراقبت از دمانس نشان می‌دهند که احساس‌ها در مراحل پیشرفته نیز تا حد زیادی حفظ می‌شوند. پس بی‌مهری و شتاب‌زدگی هم حتی اگر فراموش شوند، اثر خود را بر جان سالمند می‌گذارند.
تغییرات رفتاری و عاطفی در فرد مبتلا به آلزایمر همیشه فقط به محیط یا نحوه برخورد مراقبان مربوط نیست و گاهی لازم است وضعیت پزشکی او نیز بررسی شود. اگر خانواده درباره تغییرات رفتاری یا روند بیماری نگرانی دارد، می‌تواند فهرست دکتر آلزایمر در تهران را برای پیدا کردن متخصص مناسب بررسی کند.
نشانه‌هایی که از رضایت خبر می‌دهند
هرچه این نشانه‌ها بیشتر و پایدارتر باشند، احتمال اینکه سالمند در محیط نگهداری احساس امنیت کند بالاتر است. در مقابل، اخم مداوم، ترس، اضطراب و کناره‌گیری، هشدار می‌دهند که چیزی در این محیط با نیازهای او هماهنگ نیست.
- آرامش در چهره: لبخند خودبه‌خودی، نگاه آرام و تماس چشمی، به‌ویژه هنگام ورود مراقبان یا اعضای خانواده، از معتبرترین علامت‌هاست؛
مراقب باشید که سکوت و بی‌حرکتی گاه ثمره‌ی داروهای آرام‌بخش است، نه رضایت. خواب‌آلودگی زیاد، نگاه خالی، بی‌تفاوتی شدید و افت ناگهانی گفتار نشان می‌دهد آرامشِ ظاهری ممکن است آرامشی دارویی باشد.
- کاهش آشفتگی: بی‌قراری، فریاد، پرخاشگری و تلاش برای فرار اغلب زبان ناگفته‌ی یک نیاز برآورده نشده است؛ هر چه کمتر شوند، احساس امنیت بیشتر است؛
- خواب و اشتهای پایدار: تغییر شدید در خوردن و خوابیدن یا کاهش وزن بی‌دلیل زنگ خطر است؛
- مشارکت و تعلق: علاقه به موسیقی، باغبانی، نقاشی یا گفتگو، و آرام‌تر شدن با دیدن کارکنان مورداعتماد.
توصیه‌هایی برای خانواده
مهم‌ترین معیار، مقایسه‌ی سالمند با گذشته‌ی خودش است، نه با دیگر ساکنان. اگر پیش از انتقال تنها، مضطرب و کم‌تحرک بود و اکنون بیشتر لبخند می‌زند، بهتر می‌خورد و کمتر آشفته است، مسیر درست است. به‌جای پرسیدن «خوشحالی؟» این موارد را ببینید:
- کارکنان او را با نام دلخواهش و با صبر و احترام صدا می‌زنند یا نه؛
- زنگ درخواست کمک چه‌قدر سریع پاسخ داده می‌شود؛
- پس از ملاقات شما آرام‌تر می‌شود یا مضطرب‌تر؛
- موسیقی، غذا و ساعت خواب موردعلاقه‌اش محترم شمرده می‌شود یا نه؛
- درد او با ابزار مشاهده‌ای سنجیده می‌شود و درباره‌ی داروهای آرام‌بخش به شما توضیح داده می‌شود یا نه.
تغییر رفتار یا کاهش ارتباط سالمند همیشه به معنی نارضایتی نیست؛ گاهی مشکلات جسمی، شناختی یا تغییرات خلقی نیز در این وضعیت نقش دارند. اگر می‌خواهید بدانید چه تغییراتی را باید جدی بگیرید، مقاله ۲۰ نشانه که می‌گوید وضعیت سالمند مثل قبل نیست را نیز بخوانید.
آیا می‌توان صددرصد مطمئن بود؟
خیر و متخصصان هم چنین ادعایی ندارند. اما وقتی نشانه‌های آرامش، ارتباط و مشارکت ماه‌ها پایدار بماند، می‌توان با اطمینان خوبی گفت سالمند احساس امنیت و احترام دارد. معیار نهایی نشانی محل زندگی نیست؛ برآورده‌شدن پنج نیاز است: امنیت، محبت، احترام، احساس تعلق و فعالیت معنادار.
در جایی که این پنج نیاز حاضر باشند، حتی حافظه‌ای فرسوده هم می‌تواند شادی را تجربه کند، و ملاقات‌های شما، حتی اگر فراموش شوند، ردی از گرما در جان او باقی می‌گذارند.
منابع:
