جمعیت سالمندی جهان روزبه‌روز در حال افزایش است و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۵۰ از هر ۶ نفر ۱ نفر سالمند خواهد بود. طبیعی است که این موضوع از همین الان توجه فناوران و متخصص‌ها را به خود جلب کند. ما در این مطلب به ۸ ترندی می‌پردازیم که می‌تواند آینده سالمندی را تحت تاثیر قرار دهد.
۱- پیش‌بینی بیماری‌ها با هوش مصنوعی
با هوش مصنوعی، زمین بازی حوزه سلامت هم به سرعت در حال تغییر است. در پژوهشی در یکی از دانشگاه‌های آمریکا، مدلی که گفتار افراد را در آزمون‌های شناختی تحلیل می‌کرد، توانست در میان افراد دچار «اختلال شناختی خفیف»، با دقت ۷۸٫۲ درصد پیش‌بینی کند چه کسانی طی ۶ سال بعد به آلزایمر مبتلا می‌شوند. این عدد به معنای قطعیت نیست و این روش فعلاً مکمل آزمایش‌های پزشکی است، نه جایگزین آن‌ها.
همچنین پژوهشگران یک مرکز درمانی آمریکایی گزارش کرده‌اند که مدل هوش مصنوعی آن‌ها می‌تواند افت شناختی و زوال عقل را سال‌ها پیش از بروز علائم پیش‌بینی کند. هوش مصنوعی همچنین می‌تواند مراقبت از سالمندان مبتلا به بیماری‌های مزمن و مشکلات روانی را متناسب با شرایط هر فرد تنظیم کند.
در کنار این‌ها گجت‌ها و ابزارهای سلامت با اتصال به هوش مصنوعی، پیشرفت‌های مثبت زیادی داشته‌اند؛ مثلاً یک دستبند پزشکی توانسته ۸۰ درصد سقوط‌های آزمایشی را بدون هیچ هشدار اشتباهی تشخیص دهد.
۲- خانه هوشمند؛ ماندن در خانه با خیال راحت
وقتی جوان‌ها وارد یک محیط جدید می‌شوند، سوال اصلی‌شان این است: «اینجا Wifi هست؟ رمز وای‌فای چیست؟» همین سوال ساده می‌تواند یک پرسش مهم برای سالمندانی باشد که طعم زندگی در خانه‌های هوشمند و مجهز به هوش مصنوعی را چشیده‌اند.
امکاناتی مثل میله‌های دستگیره، رمپ و دستگیره‌ها هنوز اهمیت زیادی دارند. اما فناوری‌های هوشمند، مثل فرمان صوتی الکسا، حسگرهای سقوط و روشنایی حرکتی، خانه‌ها را به «مراکز مراقبتی واکنش‌گرا» تبدیل می‌کند.
در سال ۲۰۲۶ ماندن در خانه می‌تواند به معنای زندگی در محیطی با امکانات زیر باشد:
- دستیارهای هوش مصنوعی؛
- ربات‌ها؛
- فناوری پوشیدنی و در دسترس؛
- تحلیل‌های پیشگیرانه.
این ابزارهای هوشمند به سالمندان کمک می‌کنند ایمن و مستقل زندگی کنند.
۳- افزایش «طول عمر سالم» با ژروساینس
قبلا در مطلب ۷۸ سال ایران یا ۸۵ سال ژاپن؟ کدام امید به زندگی؟ به اهمیت تغییر نگاه‌ها از «طول عمر» به «طول عمر سالم» اشاره کردیم. سبک زندگی، ژنتیک، طب جامع‌نگر، تغذیه و درمان‌های نوین همگی می‌تواند در «طول عمر سالم» نقش داشته باشد.
مطالعات روی NAD+، متفورمین و داروهایی که سلول‌های فرسوده را هدف می‌گیرند، نشان داده این‌ها می‌توانند در به‌تأخیر انداختن بیماری‌های مزمن مانند دیابت، آلزایمر و بیماری قلبی امیدبخش باشند. البته هنوز به پژوهش‌های بیشتری نیاز است. پژوهشگران و ارائه‌دهندگان خدمات سلامت اکنون از این راه‌ها به پیشگیری و درمان بیماری‌های وابسته به سن می‌پردازند:
- تغذیه شخصی‌سازی‌شده؛
- آزمایش‌های ژنتیکی؛
- نشانگرهای زیستی پیری.
در مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۵ مشاهده شد که تعویض پلاسمای درمانی سن زیستی شرکت‌کنندگان را تا ۲٫۶ سال کاهش داده است. این نتیجه اولیه و جالب است، اما هنوز برای نتیجه‌گیری قطعی زود است.
۴- نزدیکی بیشتر جوانان و سالمندان، برنامه‌های اجتماعی بین‌نسلی
همزمان با تغییرات نسلی، باید ارتباط بین نسل‌ها را تقویت کنیم تا از هزینه‌های مختلفی که انزوا، افسردگی و تنهایی برای سالمندان دارد بکاهیم. امروزه در تعدادی از کشورهای پیشرفته جهان با راهکارهای مختلف شهری از قبیل حمل‌ونقل و الگوهای مسکن مشترک، گام‌های مثبتی در این زمینه برداشته شده است.
کنار هم قرار دادن جوانان و سالمندان در محیط‌های اجتماعی نشان داده است که:
- سلامت عاطفی را تقویت می‌کند؛
- همدلی می‌سازد؛
- مشارکت مدنی را بیشتر می‌کند.
۵- استاندارد جدید مراقبت از سالمندان: پزشکی و پایش از راه دور
قبلا برای ویزیت پزشک باید ساعت‌ها معطل می‌شدیم، از رفت‌وآمد در شهر بگیر تا صف انتظار بیماران پشت اتاق دکتر؛ همگی فرایند درمان را سخت و پراسترس می‌کرد. امروزه با فناوری‌های از راه دور می‌توانیم از این پیچیدگی‌ها کم کنیم؛ این موضوع به ویژه برای سالمندان دارای محدودیت حرکتی اهمیت زیادی دارد.
سالمندان اکنون می‌توانند از پزشکی از راه دور برای همه‌چیز استفاده می‌کنند: از معاینه‌های معمول و توان‌بخشی از راه دور تا برنامه‌های ورزشی ترکیبی مانند یوگای آنلاین. اگر ساعت‌های هوشمند و حسگرهای خانگی را هم اضافه کنید که علائم حیاتی را لحظه‌ای ردیابی می‌کنند، مشکلات پیش از تبدیل شدن به مورد اورژانسی شناسایی می‌شوند.
۶- پرستار سالمند؟ نه، ربات مراقبت هست!
ربات‌هایی در جهان هستند که وظیفه مراقبت و کمک به بیماران و سالمندان را برعهده دارند. ربات پارو (PARO) که ظاهری مثل فوک دارد، یکی از آن‌هاست که در بیمارستان‌ها و کلینیک‌ها برای درمان استفاده می‌شود. هنوز حضور موجود زنده آرامش بیشتری می‌دهد، اما این ربات‌ها در جاهایی که مراقبان انسانی کم است، می‌توانند جای خالی را تا حدی پر کنند.
کمبود متخصص سالمندی، پرستار و مراقب خانگی چالشی مهم است و کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند این فاصله بیشتر هم شود. در پاسخ، نظام‌های سلامت به این راهکارها روی آورده‌اند: پایش از راه دور، آموزش بیشتر در حوزه سالمندی و استفاده از ابزارهای خودکار، مانند:
- ربات‌های جابه‌جایی بیمار؛
- وسایل کمک‌حرکتی رباتیک؛
- اسکلت‌های بیرونی (اگزواسکلتون)؛
- ربات‌های مراقب.
این فناوری‌ها به حرکت، فیزیوتراپی و کارهای روزمره کمک می‌کنند و بار مراقبان را سبک‌تر می‌سازند. حتی جراحی رباتیک هم در حال پیشرفت است و جراحی‌های ایمن‌تر و کم‌تهاجمی‌تری را برای سالمندان ممکن می‌کند.
۷- اقتصاد نقره‌ای
اصطلاح «اقتصاد نقره‌ای» در دهه ۱۹۷۰ در ژاپن و با عنوان «بازار نقره‌ای» شکل گرفت که محصولات و خدمات ویژه سالمندان را توصیف می‌کرد. ارزش این بازار در سال ۲۰۲۴ نزدیک به ۴۲ میلیارد دلار بود و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۴ به ۶۷ میلیارد دلار برسد.
بر همین اساس احتمالا در آینده‌ای نزدیک در داروخانه‌ها و فروشگاه‌های لوازم خانگی، محصولات سالمندی بیشتری خواهید دید، زیرا مراقبت از سالمند و محصولات مورد نیاز این گروه از جامعه یک ترند رو به گسترش است.
۸- سیاست‌گذاری هم‌سو با سالمندان
همانطور که نشانه‌های این تغییر بزرگ و اهمیت یافتن موضوع سالمندی را می‌توانیم در شهر محل زندگی، عبور و مرورهای روزانه و… ببینیم، به‌زودی باید شاهد اقدامات بزرگی از سوی دولت‌ها باشیم. در حال حاضر چند مانع مهم وجود دارد که رسیدگی فوری به آن‌ها ضروری است:
- رفتار تحقیرآمیز با سالمندان و سوگیری سنی در مراقبت؛
- درمان ناکافی؛
- تبعیض در درمان به نفع بیماران جوان‌تر.
در حال حاضر در ایران بعضی ارگان‌ها همچون شهرداری‌ها و بهزیستی در این زمینه پویا عمل می‌کنند؛ یکی از آخرین اقدامات ایده کاپ «شهر ۶۵+» است که به همت شهرداری اصفهان برگزار می‌شود.
ترجمه و برگرفته:
